Met enkele maanden vertraging heeft de Duitse regering een ‘nationale veiligheidsstrategie’ gepresenteerd. Het ruim zeventig pagina’s tellende document bevat een analyse van de grootste bedreigingen van deze tijd en biedt een kompas om in zware dossiers beter te navigeren. Het gaat bijvoorbeeld om de verdediging van de Europese grenzen of de spanningen met China. Echt concreet wordt het alleen nergens. “Dit is een startpunt, niet het eindstation.” Met die woorden presenteerde bondskanselier Scholz het plan in Berlijn, geflankeerd door zijn ministers van Buitenlandse Zaken, Financiën, Binnenlandse Zaken en Defensie. Scholz verklaarde de zware delegatie door te onderstrepen dat de strategie een novum is. Het idee werd al beknopt genoemd in het regeerakkoord van 2021. Vervolgens werd de noodzaak voor een soort handboek bij lastige kwesties nog maar eens duidelijk bij de Russische invasie van Oekraïne en de daaropvolgende energiecrisis. De Duitse bondskanselier sprak toen van een Zeitenwende: een nieuw tijdperk in de internationale veiligheidspolitiek. In de strategie staat de gedachte centraal dat de uitdagingen van de 21ste eeuw zich in alle facetten van het leven manifesteren. “Veiligheid is meer geworden dan militairen en diplomatie”, zei minister Baerbock (Buitenlandse Zaken). Onder haar kwam het rapport tot stand. Baerbock: “Veiligheid betekent in deze tijden ook dat apotheken voldoende levensreddende medicijnen voorradig hebben, dat je tijdens het chatten met vrienden niet door China wordt bespioneerd en dat je kunt scrollen op sociale media zonder door Russische bots te worden gemanipuleerd.” Daarbij hoort volgens de regering een strategie waarin politiek, defensie, rampenbestrijding, industrie en wetenschap in veel nauwer verband moeten analyseren, plannen en voorbereiden als het gaat om bedreigingen. Ook als die bedreigingen digitaal zijn. “Het moet anders, nieuw, meer geïntegreerd”, zei Baerbock. Ook de klimaatcrisis speelt een rol in de strategie. Stijgende temperaturen, extremere weersveranderingen en afnemende biodiversiteit zijn bronnen van potentiële armoede, onrust en strijd. Verder wil Duitsland zich in internationaal verband beter wapenen tegen maatschappij-ontwrichtende pandemieën. In de persconferentie ging de meeste aandacht uit naar de grote geopolitieke veiligheidsvraagstukken, zoals de rol van Duitsland bij de verdediging van Europa en het NAVO-grondgebied. Vooraf werd gespeculeerd of de regering in de strategie zou vastleggen dat zij structureel 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) aan defensie gaat uitgeven, conform de NAVO-norm. Uiteindelijk spreekt het document over een “gemiddelde van 2 procent over meerdere jaren”. Aangezien Duitsland momenteel al een extra defensiepot heeft van liefst 100 miljard euro, bedoeld om de strijdkrachten de komende jaren te moderniseren, is niet duidelijk of dat betekent dat in de jaren daarna wellicht minder dan 2 procent wordt uitgegeven. Evenmin wordt de regering concreet op het punt van energiezekerheid. De strategie benadrukt dat Duitsland niet langer afhankelijk mag zijn van een paar grondstofaanbieders, zoals voorheen van Rusland voor gas. Beter is om te diversifiëren, maar wat, hoe en met welke landen wel of niet blijft vooralsnog onbesproken. Wel waarschuwt het rapport duidelijk voor China als systematische rivaal die de internationale orde poogt op te schudden, de regionale stabiliteit onder druk zet en zijn economische macht aanwendt om politieke doelen te bereiken. Tegelijkertijd is Duitsland een van de grootste handelspartners van China en zijn grote Duitse ondernemingen er volop actief. Bondskanselier Scholz reisde eind vorig jaar als eerste Westerse leider naar Peking om president Xi te feliciteren met zijn nieuwe ambtstermijn, met in zijn kielzog een Duitse handelsdelegatie. Minister Baerbock benadrukte dat de Chinastrategie niet louter zwart-wit kan zijn. “De grootste les die wij de afgelopen anderhalf jaar hebben geleerd, is dat we niet zomaar onze wil kunnen doorduwen, maar ook moeten luisteren naar anderen en reflecteren. Als het gaat om de rechtstaat, mensenrechten en democratie zien China en wij de wereld duidelijk anders, maar bij de klimaatcrisis hebben we bijvoorbeeld veel gezamenlijke belangen”, legde ze uit. Het zijn dilemma’s die volgens de minister pragmatisch opgelost moeten worden. “We kunnen onmogelijk volhouden dat we het wereldklimaat willen redden, maar niet met China wensen te praten. Daar waar je kunt samenwerken, doe je dat. Daar waar de meningen verschillen, benoem je dit.” Hoe de Chinastrategie er in detail uitziet, is nog onbekend; de regering werkt er nog aan. “Het is af als het af is”, zei Scholz desgevraagd. Dat zal sowieso te laat zijn voor de belangrijke Duits-Chinese regeringsconsultaties, aangezien die volgende week al op het programma staan in Berlijn.