Pas één dag is het nieuwste seizoen van de Netflix-serie The Crown uit, en nu al kan de hitserie over het Britse koningshuis rekenen op veel kritiek. “Het is fictie, zo simpel is het”, noemde voormalig premier John Major de verhaallijn. “Het is zeer kwetsend.” Major en talloze anderen vinden dat de makers van The Crown de feiten te veel hebben vermengd met de fictie, waardoor het verhaal niet meer overeenkomt met de werkelijkheid. De makers zelf hebben de serie altijd betiteld als “een fictief drama gebaseerd op historische gebeurtenissen”. Ook Nederland kent verschillende gedramatiseerde series over historische gebeurtenissen, waarin ook de feiten worden vermengd met de fictie. Waar leggen de makers de grens? “Wanneer je een dramaserie maakt over de werkelijkheid moet je verdichten”, legt Pieter Bart Korthuis uit. Hij is een van de schrijvers van Het jaar van Fortuyn, een serie over de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 en de moord op politicus Pim Fortuyn. Er wordt veel nagedacht over het vermengen van feiten en fictie, zegt Korthuis, maar het is wat hem betreft lastig te zeggen waar de grens precies ligt. “In ons geval vertel je een verhaal van een jaar in vijf keer 50 minuten. Compleet vertellen kan niet, al was het maar omdat er te veel mensen bij betrokken zijn en je anders te veel mensen moet introduceren. Zo hebben wij sommige functies en eigenschappen samengevoegd in één personage.” Schrijvers van dramaseries raadplegen naar eigen zeggen meerdere bronnen om zo tot een verhaallijn te komen. Die verhaallijn is vervolgens hun waarheid. “We maken geen documentaire”, zegt Michael Leendertse. Hij is de schrijver van de dramaserie Rampvlucht, over de Bijlmerramp van 1992. “Je wil een emotionele waarheid vertellen. Behapbare historie komt beter binnen. Het leuke aan goede historische drama’s is dat mensen na de serie gaan opzoeken of het allemaal echt zo gebeurd is. Zo duiken ze verder in de materie.” Met Beatrix, Oranje onder vuur en Bernhard, schavuit van Oranje kent Nederland ook twee recente (succesvolle) dramaseries over het koningshuis. Beide series werden geschreven door Tomas Ross. Ook hij is zich bewust van de grens tussen feit en fictie. “Met een hoofdpersoon als bijvoorbeeld Beatrix kan ik mij heel weinig permitteren. Ook al speculeer ik, het moet volstrekt geloofwaardig zijn. Het is mijn verantwoordelijkheid om zo zindelijk mogelijk om te gaan met de bestaande mensen.” Dat geldt ook voor de dialogen, vindt Ross. “Ik kijk dus veel archiefmateriaal en praat met mensen die hen hebben gekend of kennen. Ik voer daarom ook per definitie een fictieve personage op in mijn series. Daar kan de kijker zich mee identificeren. En waar de feiten onbekend zijn, maar toch nodig, laat ik dat aan mijn fictieve personage.” Korthuis vindt dat je als maker ook gedwongen bent om fictie te maken in een op waarheid gebaseerde serie. Hij deed dat ook in de serie over Pim Fortuyn. “Als je de kijker wil meenemen in je verhaal, moet je de politici menselijk maken en dan ga je ook de huiskamer van de personages in. Ook al weet je niet wat daar precies gezegd is. Je kan nooit een verhaal vertellen over gesprekken in kantoren alleen. Dat is wel wat politiek is. Eigenlijk zijn we dus de waarheid aan het liegen.” Dat er nu zo veel kritiek is op The Crown is niet iets nieuws. Al jaren is er veel discussie over de vermenging van fictie in series gebaseerd op waargebeurde verhalen. Leendertse ziet daarin een trend. “Het lijkt een hype van de laatste jaren. Maar al sinds de komst van de film worden historische verhalen opnieuw verteld, met daarbij een vermenging van feit en fictie.” “Als maker ga ik daar heel secuur mee om. Dat zullen de makers van The Crown ook gedaan hebben. Zij zijn er niet bij gebaat als 90 procent van het verhaal verzonnen is”, zegt Leendertse, die zegt zich ook zeker verantwoordelijk te voelen. “Maar mensen zijn niet dom. Die hebben echt wel snel door of iets fictie is of niet.” Een veelgehoord argument is dat mensen de fictie in de serie gaan aannemen als feiten. Met name mensen die niet bewust de daadwerkelijke gebeurtenis hebben meegemaakt, zouden dat gaan doen. “Dat vind ik echt een onzin-argument”, is Korthuis stellig. “Je kunt je namelijk nooit baseren op één bron.”