De Oekraïense president Zelensky zegt dat Rusland een vals onafhankelijkheidsreferendum wil organiseren in de gedeeltelijk bezette gebieden in en rond de steden Cherson en Zaporizja. Hij roept inwoners op om geen persoonsgegevens aan de Russen te geven. Russische militairen zouden inwoners vragen om hun paspoort. “Ze doen dat niet om jullie te helpen. Ze willen een referendum vervalsen over jullie grondgebied. Dat is de realiteit. Wees voorzichtig”, zegt Zelensky. Hij spreekt van een “georganiseerde komedie uit Moskou”. Ruslandkenner Laura Starink van journalistencollectief Raam op Rusland denkt dat de vrees voor zo’n nepreferendum “volstrekt terecht” is. Het is volgens haar onderdeel van een terugkerend patroon van de Russische regering om opstanden te creëren en te stimuleren, om vervolgens een referendum te organiseren voor aansluiting bij Rusland. “Als je één ding hiervan kunt leren is dat de Russische overheid hardleers is en weinig flexibel. Het toont een gebrek aan creativiteit dat het Kremlin kennelijk niks beters kan bedenken dan zo’n nepreferendum. Dit deden ze eerder al in Georgië en op De Krim.” Ook in de zelfverklaarde ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loegansk in het oosten van Oekraïne werden referenda georganiseerd waaruit zou blijken dat de overwegend Russischsprekende bevolking liever bij Rusland wilde horen. Wat eventuele nieuwe referenda volgens Starink extra ongeloofwaardig maakt, is het totale gebrek aan Ruslandlandgezindheid in Oekraïne. “Acht jaar geleden was er in de Donbas wel degelijk steun. In die tijd was dat gebied zeer pro-Russisch. Of dat een meerderheid was is moeilijk te zeggen, maar er was wel steun.” Dat is nu niet het geval in steden als Cherson en Zaporizja. “De steun voor Rusland in Cherson is praktisch nul. De haat in Oekraïne voor Rusland is gigantisch. Het was een miscalculatie van Rusland dat ze niet als bevrijders werden onthaald in Oekraïne. Het idiote is dat Rusland blijkbaar niet in staat is om het draaiboek aan te passen aan andere omstandigheden, namelijk dat ze gehaat worden.” Als er referenda komen zullen die volgens Starink door niemand erkend worden. Ook de eerdere volksraadplegingen op De Krim en in de Donbas zijn behalve door Rusland door niemand erkend. Zulke referenda lijken dan ook vooral bedoeld voor een Russisch publiek. “Het is een effectief middel voor de propaganda. De Russische staatstelevisie zal het als een succes brengen.” In februari 2014 viel Rusland het Oekraïense schiereiland De Krim binnen. Een kleine maand later presenteerde Rusland een referendum over De Krim. Een overgrote meerderheid van 96,6 procent van de kiezers zou toen hebben gezegd dat ze bij Rusland willen horen. Er kwam veel kritiek op het referendum en de geloofwaardigheid van de uitslag. De Oekraïense regering en het Westen veroordeelden het referendum. Desondanks werd De Krim op 18 maart 2014 officieel door Rusland ingelijfd, tot grote verontwaardiging van de westerse wereld.