President Poetin brengt voor het eerst in meer dan drie jaar een bezoek aan Belarus. Hij gaat langs bij een van zijn laatste bondgenoten: president Loekasjenko. Alleen al dit jaar ontmoetten ze elkaar zeven keer. Het was altijd Loekasjenko die de reis maakte naar Rusland; nu vliegt Poetin naar Minsk. Een symbolisch bezoek, zeggen analisten, waarmee Poetin weer eens in de openbaarheid kan treden zonder risico op flaters of afwijzingen. Anderen zien het als bedankje aan Loekasjenko, voor zijn ‘ondersteunende rol’ in de oorlog. Volgens het Kremlin gaan de presidenten in gesprek over economische samenwerking, veiligheid en “gezamenlijke maatregelen om op nieuwe uitdagingen te reageren”. Moskou heeft al laten weten dat de nadruk ligt op verdere integratie tussen Rusland en Belarus – maar de verwachting is dat ze het achter de schermen vooral over de gevechten in Oekraïne hebben en dan met name over de rol van Belarus daarin. Sinds de protesten na verkiezingsfraude in Belarus in augustus 2020 en de harde westerse sancties tegen Belarus, wendde Loekasjenko zich tot zijn laatste bondgenoot Poetin voor financiële en politieke steun. Die kreeg hij, maar tegen een hoge prijs. De Russisch-Belarussische Uniestaat werd gevormd en versterkt, waarbij Loekasjenko steeds meer soevereiniteit afstond aan het Kremlin. Inmiddels is Belarus een soort marionettenstaat van Poetin geworden. Dat werd nog eens goed duidelijk in februari, toen Moskou Belarussisch grondgebied gebruikte als lanceerplatform van de aanval op Oekraïne. Hoewel Loekasjenko al maanden probeert om directe betrokkenheid in Oekraïne te vermijden, is het de vraag of dat zo blijft. Vorige maand arriveerden duizenden nieuwe Russische troepen in Belarus. Volgens Loekasjenko hadden hij en Poetin besloten een nieuwe gezamenlijke strijdmacht te vormen. Loekasjenko noemde dat noodzakelijk vanwege “NAVO-provocaties aan de grens”, “de vorming van sabotage-eenheden van Belarussische emigranten” en “Oekraïense plannen om Belarus aan te vallen”. Begin november bezocht de Russische minister van Defensie Sjojgoe Belarus. Hij sprak van een “toegenomen aanwezigheid van de NAVO in Centraal- en Oost-Europa” en een “directe dreiging”. Volgens hem loopt vooral “de broederlijke Republiek Belarus” groot risico om te worden aangevallen. In de militaire doctrine van de Uniestaat staat dat een aanval op één lid beschouwd zal worden als een aanval op het geheel – dus in dat geval ook op Rusland. De duizenden nieuwe Russische militairen in Belarus voeden de geruchten over een mogelijk nieuw Russisch offensief vanuit Belarus. De Oekraïense generaal Zaloezjny zei tegen het Britse blad The Economist dat Rusland begin volgend jaar een nieuwe poging zal doen om Kiev in te nemen en een pro-Russische regering te installeren. Of daar ook Belarussische troepen bij betrokken zullen zijn, liet hij in het midden. Defensie in Moskou zwijgt over de mogelijke plannen voor een nieuw offensief. De voorzitter van de defensiecommissie van de Doema, Andrej Kartapolov, stelde eerder dat de eenheden niet in Oekraïne worden ingezet. Volgens hem zijn ze alleen naar Belarus gestuurd om “de zorgen van Loekasjenko weg te nemen”. Volgens Artjom Shraibman, verbonden aan het Carnegie Centrum voor Internationale Vrede, heeft Moskou er strategisch belang bij om zijn troepen in Belarus in te zetten. “Ten eerste biedt het Rusland de mogelijkheid om de gemobiliseerde reservisten op te leiden, in een tijd waarin er in Rusland zelf een tekort is aan goed opgeleide officieren en uitrusting voor trainingsdoeleinden”. Ook zou de inzet van troepen in Belarus Oekraïne kunnen dwingen de noordgrens nog beter te beschermen, waardoor de inzet van manschappen op andere fronten wordt beperkt, aldus Shraibman. Tot nu toe lijkt Loekasjenko geen Belarussische troepen de grens met Oekraïne over te willen sturen. Allereerst omdat hij met directe betrokkenheid het risico loopt de weinige binnenlandse steun die hij nog heeft te verliezen. Uit recente peilingen blijkt dat ongeveer 90 procent van de bevolking deelname van het Belarussische leger aan de oorlog afkeurt. “Loekasjenko begrijpt dat als hij wordt meegesleurd in de oorlog en er in eigen land slachtoffers vallen, dit een negatief effect zal hebben op zijn legitimiteit”, zegt politiek analist Katsjaryna Sjmatsina in een artikel van het onafhankelijke Meduza. Loekasjenko moet balanceren tussen loyaliteit aan Poetin en het ‘onder de duim’ houden van de eigen bevolking. Het de vraag is of Loekasjenko uiteindelijk ‘nee’ kan zeggen als Poetin eist dat Belarus troepen stuurt.