Rechters moeten in asielprocedures zelf onderzoeken of illegale vreemdelingen en asielzoekers rechtmatig opgesloten zitten, of niet. Het Europees Hof van Justitie oordeelt dat rechters op eigen initiatief moeten toetsen of aan alle voorwaarden voor opsluiting is voldaan, ook als de betrokken migrant zelf niet om die toetsing heeft gevraagd. De uitspraak is een tegenslag voor het ministerie van Justitie en Veiligheid en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Zij vinden dat de rechter zich terughoudend moet opstellen en zich alleen zou moeten uitspreken over de rechtmatigheid van opsluiting als de IND of de tegenpartij daarom vraagt. Aanleiding voor de uitspraak zijn de klachten van vastgezette migranten uit Algerije, Marokko en Sierra Leone. Naar aanleiding daarvan had onder meer de Raad van State, de hoogste Nederlandse bestuursrechter, aan het Europees Hof om duidelijkheid gevraagd over de Europese regels. Het hof zegt in de uitspraak dat het vastzetten van derdelanders, dus mensen van buiten Nederland en de EU, een “ernstige inmenging op zijn recht op vrijheid” is. Om die reden moeten zij direct worden vrijgelaten wanneer blijkt dat de opsluiting niet, of niet meer rechtmatig is.