“Is Sjtsjekavytsa nog steeds actueel?” Het is het antwoord van een jonge Oekraïner op de vraag wat hij doet als president Poetin een nucleair wapen tegen Oekraïne zou gebruiken. Hij zegt het met een brede grijns. Iedereen in Kiev kent de grap over de heuvel Sjtsjekavytsa, in het centrum van de Oekraïense hoofdstad. Daar zal dan een grote orgie worden gehouden, als de oorlog met Rusland ontaardt in een nucleair conflict. Dat was de reactie van een vrouw op Twitter toen Poetin kwam met zijn dreigement. Haar tweet ging viraal. Er werden eindeloze varianten op verzonnen, vooral door mensen die hopen op een grote seksuele uitspatting. ‘Sjtsjekavytsa’ geeft uitdrukking aan het mentale verzet tegen de oorlog die velen zo somber maakt. Inmiddels staat het voor: ‘Het zal wel met die atoombom’. We spreken de jongen die verwijst naar Sjtsjekavytsa in de metro van Kiev, een van de weinige veilige plekken als er echt een atoombom valt. Maar daar gelooft deze reiziger met vrolijke zwarte kuif niet in: “Dan zijn we te laat. Dan kom je niet meer weg.” Ook een paar oudere dames geloven niet dat de metro hen dan zal redden. “We wonen veel te ver weg van de metro. We blijven dan gewoon thuis.” De metro van Kiev is geopend in 1960, midden in de Koude Oorlog. Bij de constructie is rekening gehouden met een nucleaire aanval. De halte Arsenalna is het diepste metrostation ter wereld: het ligt ruim honderd meter onder de straat. Alle stations zijn voorzien van thermische afsluitingen, zware deuren die tien minuten nadat een bom is gevallen sluiten. Er wordt dan niemand meer in- of uitgelaten. Volodymyr Samolitsjenko is hoofd burgerbescherming bij de Kievski Metropoliten. Hij gelooft heilig in de bescherming die de stations bieden. Er zijn strakke reglementen voor de controle. De suggestie dat de systemen verouderd zijn verwerpt hij. “Hoe ouder, hoe betrouwbaarder.” Samolitsjenko is een man met een rotsvast vertrouwen in de Sovjettechniek. “Dit station is gedurende 48 uur geheel zelfvoorzienend. Het heeft zijn eigen water- en luchtvoorzieningen”, zegt hij. Voedsel moeten de mensen die hun toevlucht zoeken in de stations zelf mee brengen. Het metronet telt 52 stations, het merendeel dient ook als schuilplaats. Per station kunnen zo’n duizend mensen terecht. Afgelopen maandag, toen Kiev werd aangevallen met gewone raketten, schuilden er 3000 mensen in station Vokzalna, drie keer meer dan is toegestaan. “De metro vangt zoveel mensen op als nodig”, zegt Svitlana Perederiy, de lokale stationschef optimistisch. Perederiy is nog steeds verbaasd over hoe goed het maandag ging. “Iedereen was gedisciplineerd, bevelen werden goed opgevolgd.” Maar Perederiy weet ook dat het niet veel langer had moeten duren dan de enkele uren die het alarm van kracht was. Toen de oorlog in februari begon, verbleven mensen veel langer op haar perron. De spanning kon toen hoog oplopen. Perederiy wil er niet aan denken wat een kernaanval betekent. “Dat willen we niet meemaken.” Ze schudt haar hoofd en kijkt weg. Maar deze standvastige stationschef in haar donkerblauwe uniform weet wel wat ze moet doen als Kiev wordt aangevallen met een kernwapen. Na testen zal zij als eerste naar boven en naar buiten moeten om te kijken of de kust veilig is.